Author: chhotokhabar
हिमालमा जलवायु परिवर्तनको प्रभाव र भोटेकोशी–त्रिशूली विपद्बारे अध्ययन गर्न गठित संसदीय विशेष समितिको सभापति चयन बुधबार हुने भएको छ। सभामुख डोलप्रसाद अर्यालले सोमबार प्रतिनिधिसभा बैठकमा दिउँसो २ बजे निर्वाचन हुने मिति तोकेका हुन्। असोज ५ गते गठित १५ सदस्यीय समितिलाई तीन महिनाको कार्यकाल दिइएको छ। समितिले हिमाली क्षेत्रमा जलवायु परिवर्तन र बाढीको वैज्ञानिक आधार तथा जोखिमबारे अध्ययन गर्नेछ।
आसन्न चाडपर्वलाई लक्षित गर्दै यातायात व्यवसायीहरूले यात्रुसँग अतिरिक्त भाडा नलिने प्रतिबद्धता व्यक्त गरेका छन्। दसैं, तिहार तथा छठ पर्वमा घर फर्कने सर्वसाधारणको सहजताका लागि सरकारले तोकेकै दरमा सेवा दिइने व्यवसायीहरूले जनाएका हुन्। चाडपर्वको समयमा हुन सक्ने यात्रु ठगी नियन्त्रण गर्न अनुगमन कडा पारिने भएको छ। साथै, सुरक्षित र भरपर्दो यात्राको व्यवस्था मिलाउन व्यवसायीहरू सक्रिय रूपमा खटिने भएका छन्।
नेपाली कम्युनिष्ट पार्टीका संयोजक पुष्पकमल दाहालले पूर्वप्रधानन्यायाधीश चोलेन्द्रशमशेर जबराको पक्राउप्रति आपत्ति जनाएका छन्। सोमबार सिंहदरबारस्थित संसद् भवन परिसरमा सञ्चारकर्मीसँग कुरा गर्दै उनले बिना कारण विशिष्ट व्यक्तिलाई पक्राउ गर्ने कार्य जारी राखे सरकारले ठूलो मूल्य चुकाउनुपर्ने बताएका छन्। जबरालाई पक्राउ गरेर न्यायालयलाई तर्साउन खोजिएको संकेत गर्दै उनले यस्तो कदम सरकारकै लागि घातक हुन सक्ने टिप्पणी गरेका छन्।
चार दिनदेखिको लगातार वर्षाले देशका मुख्य राजमार्गहरू तहसनहस पारेको छ। चितवनको नारायणगढ-मुग्लिन र काभ्रेको बीपी राजमार्ग पूर्ण रूपमा बन्द छन्। पृथ्वी राजमार्ग, अरनिको र पासाङ ल्हामु सडक खण्डमा पहिरोले यातायात अवरुद्ध पारेको छ। गण्डकी र कर्णाली प्रदेशका अधिकांश ग्रामीण सडक पनि ठप्प छन्। प्रहरीले अत्यावश्यक बाहेक यात्रा नगर्न र वैकल्पिक मार्ग प्रयोग गर्न सर्वसाधारणलाई आग्रह गरेको छ।
नेपालमा विश्वविद्यालयको संख्या बढे पनि विद्यार्थी पलायन तीव्र हुँदा उच्च शिक्षा र श्रम बजारको मागबीचको खाडल स्पष्ट भएको छ। कोटा प्रणालीको सट्टा शैक्षिक उपलब्धि, रोजगारी, अनुसन्धान र प्रविधिमा आधारित मूल्यांकन आवश्यक रहेकोमा जोड दिइएको छ। शिक्षण संस्थाको क्षमता र नतिजाका आधारमा जिम्मेवारी निर्धारण गर्दै उद्योगसँग सहकार्य र गुणस्तरीय शैक्षिक वातावरण निर्माण गर्नुपर्ने धारणा व्यक्त गरिएको छ।
अविरल वर्षा र बाढीपहिरोले देशभरका प्रसारण तथा वितरण संरचनामा क्षति पुर्याउँदा करिब १३०३ मेगावाट विद्युत् प्रणाली प्रभावित भएको छ। कालीगण्डकी करिडोरसहितका मुख्य प्रसारण लाइनमा आएको अवरोध र सुरक्षाका कारण दर्जनौं जलविद्युत् गृह बन्द हुँदा काठमाडौँ, पोखरा र बुटवल लगायतका क्षेत्रमा आपूर्ति अवरुद्ध भएको छ। नेपाल विद्युत् प्राधिकरणले क्षतिग्रस्त संरचनाको मर्मत र वैकल्पिक माध्यमबाट बिजुली सुचारु गर्न प्राविधिक टोली परिचालन गरेको छ। यद्यपि, सडक अवरोधका कारण केही स्थानमा मर्मत कार्य चुनौतीपूर्ण बनेको मन्त्रालयले जनाएको छ।
दोहामा आयोजित एआइआइबीको बैठकका क्रममा अर्थमन्त्री स्वर्णिम वाग्ले र बैंककी अध्यक्ष जोउ जियायीबीच महत्वपूर्ण भेटवार्ता भएको छ। मन्त्री वाग्लेले नेपालको प्राकृतिक विपद्पछिको पुनःनिर्माण र विकासमा सहुलियतपूर्ण वित्तीय सहयोगका लागि आग्रह गर्नुभयो। अध्यक्ष जियायीले बाढीले पुर्याएको क्षतिप्रति दुःख व्यक्त गर्दै परियोजना तयारीमा अनुदान र ऋणमा सहुलियत दिने प्रतिबद्धता जनाउनुभयो। छलफलमा हरित ऊर्जा, सडक र डिजिटल पूर्वाधार निर्माणमा सहकार्य गर्ने सहमति समेत भएको छ।
काठमाडौं–हेटौँडा जोड्ने छोटो मार्ग कान्ति लोकपथ पुनः अवरुद्ध भएको छ। ललितपुरको वागमती गाउँपालिका–३ छपेली क्षेत्रमा ठूलो पहिरो खसेपछि सडक यातायात पूर्ण रूपमा ठप्प भएको हो। शुक्रबार बिहान पहिरो खसेको उक्त क्षेत्रमा सडक डिभिजन कार्यालयले पहिरो पन्छाएर यातायात सञ्चालनको तयारी गरिरहेको थियो। पुनः ठूलो पहिरो खसेपछि काम प्रभावित भएको छ। पहिरो खस्ने क्रम नरोकिएकाले सडक खुलाउन जोखिम बढेको स्थानीय प्रशासनले जनाएको छ।
अविरल वर्षा, बाढीपहिरो, हावाहुरी र चट्याङका कारण विद्युत् संरचनामा क्षति पुग्न सक्ने अवस्थालाई ध्यानमा राख्दै नेपाल विद्युत् प्राधिकरणले तयारी र समन्वय तीव्र बनाएको छ। प्रभावित क्षेत्रमा अवरुद्ध विद्युत् सेवा यथाशीघ्र पुनःस्थापना गर्न आवश्यक जनशक्ति, उपकरण र सामग्री तयारी अवस्थामा राखिएको छ। कार्यकारी निर्देशक दीर्घायुकुमार श्रेष्ठले सातै प्रदेशका कार्यालय प्रमुखसँग विद्युत् आपूर्ति र संरचनाको अवस्थाबारे छलफल गरेका छन्।
लगातारको वर्षापछि कुलेखानी जलाशयको पानीको सतह आइतबार दिउँसो २ बजेसम्म १,५२६.५० मिटर पुगेको छ। कुलेखानी प्रथम आयोजनाका प्रमुख प्रह्लाद राउतका अनुसार जलाशयमा अधिकतम १,५३० मिटरसम्म पानी भर्न सकिन्छ। सतह सुरक्षित तहमा राख्न कुलेखानी जलविद्युत् केन्द्र चौबीसै घण्टा पूर्ण क्षमतामा सञ्चालन गरिएको छ। थप सतह बढ्न सक्ने अवस्थालाई ध्यानमा राख्दै आवश्यक सुरक्षात्मक तयारी गरिएको छ।
लगातारको वर्षासँगै आएको बाढीपहिरोले देशका सात राष्ट्रिय राजमार्गमा यातायात पूर्णरूपमा अवरुद्ध भएको छ। सडक विभागका अनुसार पूर्व–पश्चिम राजमार्गसहित छ सडक खण्डमा एकतर्फी तथा आंशिक रूपमा यातायात सञ्चालन भइरहेको छ। पृथ्वी, बीपी र कान्ति राजमार्गका विभिन्न स्थानमा पहिरो खसेको छ। अवरुद्ध सडक खुलाउन उपकरण र प्राविधिक टोली परिचालन गरिए पनि वर्षाका कारण काम प्रभावित भएको छ।
पूर्वप्रधानन्यायाधीश चोलेन्द्रशमशेर जबरालाई प्रहरीले आइतबार दिउँसो रिहा गरेको छ। काठमाडौँ उपत्यका अपराध अनुसन्धान कार्यालयका अनुसार उनलाई छोराको जिम्मा लगाएर सुरक्षित स्थानतर्फ पठाइएको हो। शनिबार राति महाराजगन्जस्थित निवासबाट नियन्त्रणमा लिइएका जबरालाई प्रहरीले भौतिक आक्रमणको सूचना पाएपछि सुरक्षाका लागि कार्यालयमा ल्याइएको दाबी गरेको थियो। उनीविरुद्धको महाभियोग यसअघि नै निष्क्रिय भइसकेको छ।
अविरल वर्षासँगै आएको पहिरोमा परी पाल्पा र बागलुङमा छ जनाको मृत्यु भएको छ भने तीन जना बेपत्ता भएका छन्। पाल्पाको माथागढी र रिब्दीकोटमा दुई जनाको मृत्यु भएको छ भने माथागढी–३ मा पहिरोले घर पुरिँदा तीन जना बेपत्ता भएका छन्। यस्तै, बागलुङको निसीखोलामा पहिरोले घर पुर्दा एकै परिवारका आमासहित चार जनाको ज्यान गएको छ।
नेकपा एमालेका महासचिव शंकर पोखरेलले पूर्वप्रधानन्यायाधीश चोलेन्द्रशमशेर जबराको मध्यरातमा भएको पक्राउप्रति आपत्ति जनाएका छन्। उनले बिना प्रमाण गरिएको गिरफ्तारी न्याय प्रणालीको गम्भीर उल्लंघन र संविधान तथा विधिको शासनविपरीत भएको बताएका छन्। यस्तो कदमले तानाशाही प्रवृत्तिलाई प्रश्रय दिने दाबी गर्दै पोखरेलले गिरफ्तारीलाई लोकतान्त्रिक मूल्यमान्यतामाथिको प्रहारका रूपमा व्याख्या गरेका छन् र यसविरुद्ध खबरदारी गर्न आग्रह गरेका छन्।
चितवनको भरतपुर महानगरपालिका–१७ र २८ का नदी किनारमा रहेका केही बस्तीमा नारायणी नदीको बाढी पस्न थालेको छ। नदीको जलस्तर तीव्र रूपमा बढेपछि तटीय क्षेत्रका बासिन्दा डुबानको जोखिममा परेका छन्। बाढीको खतरा बढ्दै गएपछि स्थानीय बासिन्दालाई सतर्क रहन आग्रह गरिएको छ। सम्भावित जोखिमलाई ध्यानमा राख्दै नदी किनारका बस्तीमा विशेष सावधानी अपनाउनुपर्ने देखिएको छ।
पर्वतको फर्से क्षेत्रमा लगातारको वर्षापछि आएको बाढीले ८० घर पूर्ण रूपमा बगाएको छ। स्थानीय खोलामा पानीको बहाव बढेर बस्तीमा पस्दा ठूलो धनजनको क्षति भएको हो। बाढीका कारण घरबारविहीन बनेका परिवार सुरक्षित स्थानमा आश्रय लिन बाध्य भएका छन्। घटनापछि स्थानीय प्रशासन र सुरक्षाकर्मीको टोली उद्धार तथा राहत वितरणका लागि परिचालन भएको जनाइएको छ।
अविरल वर्षासँगै आएको पहिरोमा परी पाल्पामा दुई जनाको मृत्यु भएको छ भने तीन जना बेपत्ता भएका छन्। माथागढीका ७५ वर्षीय शेरबहादुर चिदी र रिब्दीकोटका ५९ वर्षीया कृष्णकुमारी सारुको मृत्यु भएको प्रहरीले जनाएको छ। लगातारको वर्षाले जिल्लाका विभिन्न स्थानमा बाढीपहिरोको जोखिम बढेको छ। कालीगण्डकीको बाढीले स्याङ्जा–गुल्मी जोड्ने पुलसमेत बगाएको छ भने बस्ती र सडक जोखिममा परेका छन्।
देशभर बदलीसँगै विभिन्न प्रदेशमा हल्कादेखि मध्यम वर्षा भइरहेको छ। मौसमविद्का अनुसार भारतमा रहेको न्यूनचापीय क्षेत्र कमजोर भइसकेकाले वर्षा थप बढ्ने अवस्था छैन। आज दिउँसोदेखि वर्षा क्रमशः घट्दै मौसम सुधारतर्फ जाने सम्भावना छ। यद्यपि, सुदूरपश्चिमसहित केही प्रदेशका हिमाली, पहाडी तथा तराई क्षेत्रमा मेघगर्जनसहित मध्यमदेखि भारी वर्षाको सम्भावना रहेको मौसम पूर्वानुमान महाशाखाले जनाएको छ।
आश्विन कृष्ण प्रतिपदादेखि सुरु हुने सोह्रश्राद्ध अर्थात् पितृ पक्ष आजदेखि विधिवत् आरम्भ हुँदैछ। यस अवधिमा दिवंगत पितृको सम्मानमा तर्पण, सिदादान र पिण्डदान गर्ने वैदिक सनातन परम्परा छ। नेपाल पञ्चाङ्ग निर्णायक विकास समितिका अनुसार आज प्रतिपदा तिथिको श्राद्ध गरिँदैछ। शास्त्रीय मान्यताअनुसार श्राद्ध अपराह्नकालमा गर्नुपर्छ। पितृ पक्ष सकिएपछि दुर्गा पक्ष अर्थात् बडादसैँ सुरु हुनेछ।
इङ्लिस प्रिमियर लिगका वित्तीय नियम उल्लङ्घनसम्बन्धी अधिकांश अभियोगमा दोषी ठहरिएपछि म्यानचेस्टर सिटीमाथि कारबाहीको सम्भावना बढेको छ। क्लबले विगतमा जितेका प्रमुख उपाधिमाथि समेत प्रश्न उठ्न थालेपछि यस विषयमा व्यापक बहस भइरहेको छ। यद्यपि, कुन प्रकारको कारबाही हुने र सिटीका विगतका उपाधि कायम रहने वा गुम्ने भन्नेबारे अन्तिम निर्णय प्रिमियर लिगबाट आउन बाँकी छ।